Αρχική / Αρχαία Ελλάδα / ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Τα 7 θαύματα της αρχαιότητας – Ο Κολοσσός της Ρόδου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Τα 7 θαύματα της αρχαιότητας – Ο Κολοσσός της Ρόδου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Τα 7 θαύματα της αρχαιότητας - Ο Κολοσσός της Ρόδου

 

Πως ήταν το πασίγνωστο αλλά όχι ανευρεθέν άγαλμα; Σε ποιο σημείο της Ρόδου δέσποζε; Από τι υλικά είχε κατασκευαστεί; Ποιος τον είχε σμιλέψει; Που σταματούν οι ιστορικές καταγραφές για να αναδυθούν οι θρυλικές αναφορές; Πως ο μύθος συναντά την ιστορία και γονιμοποιεί τη μυθιστορία γύρω από τον Κολοσσό της Ρόδου;

Τα Επτά Θαύματα αποτελούσαν η Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας, οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας, το Άγαλμα του Δία στην Ολυμπία, ο Ναός της Αρτέμιδας στην Έφεσο, το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, ο Κολοσσός της Ρόδου και ο Φάρος της Αλεξάνδρειας. Δηλαδή από τα επτά τα πέντε θαύματα ήταν ελληνικά, ενώ οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας έχουν πολλά στοιχεία υπερβολής. Από όλα αυτά τα γιγάντια κατασκευάσματα διατηρείται μόνο η περίφημη και πασίγνωστη πυραμίδα της Γκίζας σε ποσοστό 99% της αρχικής της κατασκευής, σε ερείπια λιγοστά ο Ναός της Αρτέμιδας στην Έφεσο, το ίδιο και το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, του οποίου έχει γίνει και αναπαράσταση, η οποία βρίσκεται στο Μουσείο του Μονάχου. Από τα υπόλοιπα τέσσερα Θαύματα δεν έχει διασωθεί τίποτα απολύτως παρά μόνο φιλολογικές μαρτυρίες. Το πρώτο ερωτηματικό που αφορά αυτές τις κατασκευές έχει σχέση με το γεγονός της επιλογής τους, κάτι που έως σήμερα δεν έχει απαντηθεί. Π.χ. δεν έχει διευκρινιστεί γιατί θεωρήθηκε θαύμα ο Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο και όχι ο εξίσου περίφημος Ναός της Ήρας στη Σάμο, το γνωστό Ηραίον, που συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία να αποτελεί ένα αρχαίο θαύμα. Ακόμη, στη Σάμο υπάρχει το Ευπαλίνιο Όρυγμα, μια τεράστια κατασκευή για την εποχή που έγινε, το 530 π.Χ., η οποία συγκεντρώνει πολλά μηχανικά και τεχνολογικά επιτεύγματα, που προκαλούν έως σήμερα το θαυμασμό μας. Οπωσδήποτε, όμως, το γεγονός ότι από τα επτά θαύματα τα πέντε ήταν ελληνικά είναι κάτι που μας γεμίζει με δέος και υπερηφάνεια. Στο ερώτημα δε σχετικά με την επιλογή τους (γιατί αυτό και όχι εκείνο) μπορούμε να υποθέσουμε ότι το τελικό κριτήριο αποτελούσε ένα σύνολο δεδομένων, που αφορούσαν τον όγκο τους, την αισθητική ομορφιά και τη χρησιμότητά τους.

 

«Τον Κολοσσό της Ρόδου είχε υπόψη του ο Auguste Batholdi όταν σμίλευε το Άγαλμα της Ελευθερίας. Οι φωτό αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.»

 

Ανάμεσα στα Επτά Θαύματα φιγουράρει ο περίφημος και πασίγνωστος Κολοσσός της Ρόδου, που τόσο εύστοχα έγινε θρίλερ πριν από κάποια χρόνια και τούτο γιατί δεν μελετήθηκαν οι φιλολογικές πηγές που τον αφορούν. Πέρα από αυτά ο Κολοσσός αποτελούσε ένα μηχανικό και αρχιτεκτονικό αριστούργημα, του οποίου η κατασκευή θα ήταν προβληματική ακόμη και σήμερα. Να σημειωθεί ότι άγαλμα μεγαλύτερο από τον Κολοσσό κατασκευάστηκε μόλις στα 1886, από το Γάλλο γλύπτη Auguste Batholdi, το γνωστό Άγαλμα της Ελευθερίας και αυτό από μπρούντζο, που δεσπόζει στο λιμάνι της Νέας Υόρκης. Έχει ύψος 46 μέτρα (ο Κολοσσός έχει ύψος 33 μ.) και τα στοιχεία που έχουμε αναφέρουν ότι ο Batholdi είχε κατά νου τον Κολοσσό όταν κατασκεύαζε το δικό του Κολοσσό της Ελευθερίας.

 

«Από τα στοιχεία που έχουμε το μόνο που δεν αμφισβητούμε για τον Κολοσσό είναι η ύπαρξη του»

 

Από τα στοιχεία που έχουμε και τα όσα έχουν γραφτεί κατά καιρούς για το άγαλμα αυτό, το μόνο που δεν αμφισβητούμε για τον Κολοσσό είναι η ύπαρξή του. Από το σημείο αυτό και μετά έχουν εγερθεί διάφορες αμφισβητήσεις και υπάρχει διάσταση απόψεων αναφορικά (α) με τη μορφή που είχε, ποιον δηλαδή απεικόνιζε, (β) τη θέση στην οποία ήταν τοποθετημένος, (γ) τις πραγματικές του διαστάσεις, (δ) προβληματισμός μικρότερης σημασίας και, τέλος, τη στάση του Κολοσσού. Το ιστορικό της κατασκευής του Κολοσσού αποτελεί τμήμα της γενικότερης διαμάχης που ξέσπασε ανάμεσα στους Επιγόνους, όταν ο Μέγας Αλέξανδρος πέθανε στα 323 π.Χ. Ένας από τους Επιγόνους, ο Αντίγονος ο μονόφθαλμος, όπως επονομάστηκε, υπήρξε κυβερνήτης της Φρυγίας και λίγο αργότερα έγινε βασιλέας της Μακεδονίας ιδρύοντας τη δυναστεία των Αντιγονιδών. Όταν πέθανε ο Αλέξανδρος, ο Αντίγονος βρέθηκε αρχηγός ενός ισχυρότατου στρατού, περίπου 60.000 ανδρών, και μεγάλου πλούτου, αφού κρατούσε το ταμείο των Οικονομικών του Αλεξάνδρου, με ένα υπέρογκο ποσό για την εποχή εκείνη, που έφτανε τα 2 5.000 χρυσά τάλαντα. Αυτή η οικονομική και στρατιωτική δύναμη στήριξε τα κατακτητικά σχέδια του Αντιγόνου.

Στα  307 π.Χ. ο Αντίγονος ζήτησε από τους Ρόδιους να τον υποστηρίξουν στη διαμάχη του με τον Πτολεμαίο όμως, εκείνοι αρνήθηκαν, αφού οι εμπορικές σχέσεις του νησιού με την Αίγυπτο ήταν μεγάλες και επωφελείς για τους κατοίκους του. Αποτέλεσμα αυτής της άρνησης ήταν η εμφάνιση μπροστά στα τείχη της Ρόδου του γιου του Αντιγόνου, του περίφημου Δημήτριου, που αποκαλέστηκε και «Πολιορκητής». Επρόκειτο για μία στρατιωτική μεγαλοφυΐα, απόγονο της παράδοσης των Μακεδόνων στρατιωτικών. Οι δυνάμεις του Δημήτριου του Πολιορκητή μπροστά στη Ρόδο αριθμούσαν 40.000 στρατιώτες, 30.000 υπηρετικό και βοηθητικό προσωπικό, 200 πολεμικά πλοία και 170 εμπορικά και μεταφορικά πλοία. Η πολιορκία της Ρόδου έμεινε στην ιστορία των στρατιωτικών επιχειρήσεων κυρίως για τις αξιοθαύμαστες πολεμικές και πολιορκητικές μηχανές που χρησιμοποίησε ο Δημήτριος για να κάμψει την άμυνα της πόλης, χωρίς αποτέλεσμα, όμως, αφού συνάντησε σκληρή και οργανωμένη αντίσταση.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Τα 7 θαύματα της αρχαιότητας - Ο Κολοσσός της Ρόδου

Η παρατεταμένη αυτή πολιορκία, που κράτησε περισσότερο από ένα χρόνο, ο θαυμασμός του Δημήτριου προς τους αντιπάλους του, καθώς και επιτακτικές ανάγκες, που ήθελαν την παρουσία του σε άλλο μέρος, τον ανάγκασαν να λύσει την πολιορκία και να φύγει. Λέγεται, όμως, ότι από θαυμασμό προς τους Ρόδιους τους χάρισε όλες τις παράξενες και τεράστιες πολιορκητικές μηχανές που χρησιμοποίησε στη διάρκεια της πολιορκίας και ότι η πώληση αυτών των μηχανών απέφερε στους Ρόδιους ένα πολύ μεγάλο χρηματικό ποσό, το οποίο χρησιμοποίησαν για την κατασκευή του Κολοσσού.

Να σημειωθεί ότι τα μηχανήματα του Δημήτριου, μεταξύ των οποίων και ένας τεράστιος πολιορκητικός πύργος 30 μέτρων, γεμάτος με καταπέλτες και τοξότες, ονομαζόμενος Ελεόπολις, είχαν προκαλέσει τρόμο και θαυμασμό στους Ρόδιους, ενώ αποτελούν χρήσιμο υλικό για την έρευνα της στρατιωτικής τεχνολογίας της εποχής εκείνης. Όμως, καμία φιλολογική πηγή δεν αναφέρει σε ποιον (ή ποιους) πουλήθηκε όλος αυτός ο στρατιωτικός εξοπλισμός. Είναι και αυτό ένα δείγμα της ανυπαρξίας φιλολογικών αποδείξεων που αφορούν τον Κολοσσό. Πράγματι, από τα Επτά Θαύματα ο Κολοσσός παρουσιάζει τις λιγότερες φιλολογικές μαρτυρίες, τα λιγότερα γραπτά στοιχεία και το γεγονός αυτό είναι αιτία που υπάρχουν τόσο έντονες διαφωνίες γύρω από αυτόν.

 

«Από τα Επτά θαύματα ο κολοσσός παρουσιάζει τις λιγότερες φιλολογικές μαρτυρίες, τα λιγότερα γραπτά στοιχεία»

 

Πάντως, από την πώληση των πολιορκητικών μηχανών του Δημητρίου οι Ρόδιοι αποκόμισαν ένα μεγάλο χρηματικό ποσό και διέθεσαν τα χρήματα αυτά στην κατασκευή ενός τεράστιου αγάλματος από μπρούντζο, αφιερωμένο στο Θεό Απόλλωνα (τον Ήλιο), προστάτη της Ρόδου. Κατασκευαστής του αγάλματος ήταν ο Χάρης ο Λίνδιος, μαθητής του διάσημου γλυπτή Λυσίππου. Ωστόσο, η κατασκευή του Κολοσσού δεν άρχισε αμέσως, αλλά δεκαπέντε περίπου χρόνια αργότερα, το 294 π.Χ. και διάρκεσε δώδεκα χρόνια ακριβώς, τελειώνοντας το 282 π.Χ. Το τελικό ύψος του Κολοσσού ήταν 33 μέτρα, πράγμα στο οποίο συμφωνούν όλοι, όχι όμως και για τις ακριβείς χρονολογίες της κατασκευής του, ούτε και για τον κατασκευαστή. Αναφορικά με τις χρονολογίες ένα δειγματοληπτικό παράθεμα τριών διαφορετικών στοιχείων θα μας πείσει. Ο Πλούταρχος αναφέρει τις χρονολογίες 292-280 π.Χ. Ο Guerin στα 1880 τις αντίστοιχες 290-278 π.Χ. Ο Ρόδιος ιστορικός X. Παπαχριστοδούλου τις χρονολογίες 304-292 π.Χ. Τέλος, μία εντελώς πρόσφατη άποψη των Clayton-Price, του 1988, αναφέρει τις χρονολογίες 294-282 π.Χ. Από όσα παρατέθηκαν, γίνεται φανερή η αδυναμία προσδιορισμού μιας σαφούς χρονολόγησης.

Αμφισβήτηση αναφορικά με τον κατασκευαστή του Κολοσσού παρουσιάζεται από τον Guerin, ο οποίος τους θέλει να είναι δυο πρόσωπα: Ο Χάρης, μαθητής του Λυσίππου, και ο Λάχης, επίσης Λίνδιος. Την αμφισβήτηση αυτή ο Guerin αποδίδει στη Meursius (Rhod.G.XV.) που «…φρονεί ότι ο Χάρης άρχισε μόνος τον Κολοσσό και ότι αυτός στη συνέχεια αποπερατώθηκε από τον Λάχη, επίσης Λίνδιο». Ο Meursius, για να ενισχύσει αυτή την άποψη, παρέθεσε ένα εδάφιο από τον Sextus Empiricus (Adversus Mathemat., I, VII, σελ. 107), που έλεγε τα εξής:

«Οι Ρόδιοι, λέγεται, ερωτήσαντες το Χάρη πόσα θα χρειαζόταν εκείνος να ξοδέψει για να αναγείρει τον Κολοσσό, όρισε ένα ποσό τον ρώτησαν τότε πάλι σχετικά με το ποσό που θα χρειαζόταν αν θα ήθελαν να τον κάμουν δυο φορές μεγαλύτερο. Ο καλλιτέχνης αυτός απάντησε ότι χρειαζόταν το διπλάσιο. Το ποσό αυτό του χορηγήθηκε, αλλά επειδή το πρόπλασμα του αγάλματος είχε απορροφήσει όλα τα χρήματα που του είχαν δοθεί, αυτοκτόνησε». Η πληροφορία αυτή —αν και ιδιαίτερα παράλογη, θα δούμε γιατί — εναρμονίζεται «με την επιγραφή κάποιου ποιητή Σιμωνίδη (εντελώς άγνωστου) που περιέχεται στην Ελληνική Ανθολογία», δηλώνει ο Guerin: «Τον εν Ρόδω Κολοσσόν οκτάκις δέκα Λάχης εποίει πηχέων ο Λίνδιος». Σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Πορφυρογέννητο (De Admimstratlmp.C.XII),

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Τα 7 θαύματα της αρχαιότητας - Ο Κολοσσός της Ρόδου

Οι δύο αυτοί στίχοι ήταν γραμμένοι πάνω στη βάση του Κολοσσού. Αυτό, όμως, είναι εσφαλμένο, αφού γνωρίζουμε πολύ καλά ότι άλλη ήταν η επιγραφή που υπήρχε στη βάση του αγάλματος. Όσον αφορά την αυτοκτονία του Χάρη, μάλλον και αυτή η πληροφορία είναι φανταστική, αφού κανέλα πρόπλασμα δεν κατασκευάστηκε ώστε να είναι τόσο ακριβό, σε σημείο να απαιτήσει όλο το χρηματικό ποσό. Άλλωστε, αν ο Χάρης είχε κατασκευάσει κάποιο πρόπλασμα (από κερί ή απ’ τη γη) θα ήταν μικρών διαστάσεων· και κυρίως θα του χρησίμευσε για την τήρηση των αναλογιών. Πάντως τεράστιο και πανάκριβο πρόπλασμα δεν έγινε, άρα ο Χάρης δεν αυτοκτόνησε και μάλλον είναι ο ένας και μοναδικός κατασκευαστής του Κολοσσού. Ίσως ο Λάχης να ήταν κάποιος σημαντικός βοηθός του και οι φιλολογικές πηγές να τον ταύτισαν με τον κατασκευαστή.

Όπως ειπώθηκε, ο Κολοσσός ήταν αφιερωμένος στο θεό Ήλιο και αυτόν αναπαριστούσε. Ο Χάρης είχε κατασκευάσει στο κεφάλι του αγάλματος ακτινωτές προεξοχές που αντιστοιχούν με τη λαϊκή αντίληψη για τον ήλιο. Η μοίρα του χάλκινου γίγαντα ήταν άσχημη. Στο σεισμό του 222 π.Χ., που συγκλόνισε τη Ρόδο, την Ικαρία και όλα τα γειτονικά νησιά, έσπασε στα γόνατα και γκρεμίστηκε. Όμως, η εντύπωση που είχε δημιουργηθεί ήταν μεγάλη. Έτσι, ο Πτολεμαίος ο Ευεργέτης, ο οποίος έστειλε πολλά και πολύτιμα δώρα στους συμμάχους του Ρόδιους για να τους βοηθήσει να ξαναχτίσουν την πόλη τους μετά το σεισμό, τους δήλωσε ότι θα τους χάριζε 3.000 τάλαντα, αν ήθελαν να ξαναφτιάξουν τον Κολοσσό σε διαστάσεις μεγαλύτερες. Το ποσό ήταν ιδιαίτερα υπέρογκο για την εποχή — ήδη ο γίγαντας είχε κοστίσει 300 τάλαντα — αλλά οι Ρόδιοι αποποιήθηκαν τη γενναιοδωρία του Πτολεμαίου, λέγοντας ότι ένας χρησμός τούς είχε απαγορεύσει να τον ξαναστήσουν, σύμφωνα με πληροφορία του Στράβωνα.

Ο Κολοσσός καταδικάστηκε να παραμένει εκεί όπου βρισκόταν ραγισμένος και συντριμμένος για μεγάλο χρονικό διάστημα έως το δωδέκατο χρόνο της βασιλείας του αυτοκράτορα Κώνστα <633 μ.Χ.), δηλαδή για εννέα περίπου αιώνες. Την ίδια εκείνη χρονική περίοδο. 653 54 μ.Χ. ο αραβικός στόλος του μουσουλμάνου εμίρη της Δαμασκού Μοραβία Α’ κατέκτησε τη Ρόδο. Έτσι, ολοκληρώθηκε η καταστροφή του αγάλματος αφού ο Μοραβίας, 934 χρόνια μετά την ανέγερσή του, το πούλησε σ’ έναν Εβραίο έμπορο από την Έδεσσα της Βόρειας Συρίας (τη σημερινή Ούρφα στη νοτιοανατολική Τουρκία).

 

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΛΟΣΣΟ ΤΗΣ ΡΟΛΟΥ

Δυστυχώς διαθέτουμε πολύ λίγα στοιχεία αναφορικά με το γιγάντιο αυτό άγαλμα. Αν ο Κολοσσός αναφέρεται περίπου 16 φορές από τους αρχαίους συγγραφείς, μόνο τρεις από αυτούς έδωσαν κάπως περισσότερα στοιχεία και στη μαρτυρία αυτών των τριών στηρίζεται όλη η έρευνα. Πρόκειται για τους Στράβωνα, Πλίνιο τον Πρεσβύτερο και Φίλωνα το Βυζάντιο.

Όλες ουσιαστικά οι λεπτομερείς αναφορές του αγάλματος έρχονται από τα στοιχεία που μας παρέδωσε ο Φίλων ο Βυζάντιος στο μικρό και εν πολλοίς χαμένο έργο του «Τα Επτά Θαύματα του Κόσμου», αν και ορισμένοι φιλόλογοι αμφιβάλλουν για την πατρότητα του κειμένου. Οπωσδήποτε, όμως, είναι το πιο λεπτομερές και πληροφοριακό έργο για τον Κολοσσό.

Ο Φίλων αναφέρει ότι ο Χάρης κατασκεύασε τον Κολοσσό όπως θα έχτιζε ένα σπίτι κάποιος αρχιτέκτονας, αρχίζοντας δηλαδή από κάτω, τα άκρα και προσθέτοντας τμήματα του Κολοσσού προς τα πάνω, καταλήγοντας στο κεφάλι. Για να επιτύχει αυτή την «ανοικοδόμηση» ο Χάρης, όσο ανέβαινέ το ύψος του αγάλματος, σχημάτιζε γύρω από τον Κολοσσό ένα λόφο από χώμα, που τον περιέκλειε. Ο λόφος αυτός από τη μια προστάτευε το ήδη τελειωμένο τμήμα του αγάλματος και από την άλλη παρείχε μία σταθερή βάση για τις εργασίες αποπεράτωσής του. Όταν τελείωσε το έργο αυτό ο λόφος από χώμα ύψους 33 μ. περίπου, μεταφέρθηκε με κοφίνια, σε διάφορα μέρη και διαλύθηκε. Έτσι, το άγαλμα αποκαλύφθηκε σε όλο του το μεγαλείο.

 

«Το τελικό ύψος του Κολοσσού ήταν 33 μέτρα, πράγμα στο οποίο συμφωνούν όλοι, όχι όμως και για τις ακριβείς χρονολογίες της κατασκευής του»

 

Αυτός για να μεταφέρει τα κομμάτια του Κολοσσού, χρησιμοποίησε 900 καμήλες, αριθμός αρκετά λογικός αν σκεφτούμε ότι κάθε καμήλα μπορεί να μεταφέρει 250 κιλά φορτίο. Αν το βάρος του συνολικού φορτίου έφτανε τα 225.000 κιλά ή 225 τόνους βρίσκουμε πολύ λογικό το βάρος αυτό αναλογιζόμενοι το ύψος του Κολοσσού και τις σχετικές του διαστάσεις.

Σχεδόν σε όλους μας είναι γνωστή η απεικόνιση της στάσης και της θέσης του Κολοσσού. Είναι αυτή που απεικόνισε σε χαλκογραφίες του ο Rottiers, που παρουσιάζει τον Κολοσσό να πατά, με ανοικτά τα δυο του πόδια, στις δυο προκυμαίες του λιμανιού της Ρόδου και κάτω από τα σκέλη του να περνούν πλοία. Αυτή η απεικόνιση είναι η μεσαιωνική αντίληψη που υπήρχε για τη θέση και στάση του Κολοσσού και είναι πολύ ωραία για να είναι αληθινή. Η απεικόνιση είναι φανταστική και δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, αφού μια παρόμοια στάση ήταν τεχνικά αδύνατο να επιτευχθεί την εποχή εκείνη.

Ταυτόχρονα, αυτή η στάση προϋποθέτει ένα άγαλμα τεραστίων διαστάσεων αναλογικά, όμως, τα στοιχεία που έχουμε είναι συγκεκριμένα. Έτσι, είμαστε υποχρεωμένοι να απορρίψουμε την ωραία αυτή απεικόνιση, που έγινε στα 1853, αφού σ’ αυτή η ιστορική αλήθεια και η τεχνική αναγκαιότητα για την κατασκευή του Κολοσσού έχουν αλλοιωθεί. Και έχουμε πολλούς λόγους για να το πιστεύουμε αυτό.

Η πιο σημαντική αντίρρηση απορρέει από το γεγονός ότι αν ο Κολοσσός βρισκόταν σ’ αυτή τη θέση πάνω από τα κύματα, όταν έσπασε στα γόνατα, θα είχε πέσει στη θάλασσα, όπου θα βρίσκαμε κάποια από τα τμήματά του. Όμως, οι φιλολογικές πηγές είναι σαφείς. Ο Κολοσσός σωριάστηκε στο έδαφος και όλοι μπορούσαν να περιεργαστούν και να θαυμάσουν την εσωτερική κατασκευή του. Από το γεγονός αυτό προέρχεται και ο θαυμασμός του Πλίνου, που αναφέρεται στον πεσμένο, σωριασμένο σε συντρίμμια γίγαντα, στον οποίο κάνει αναφορά και ο Στράβων: «…διότι ξέρουμε από τον Στράβωνα (ία, XIV, 2) ότι ο Κολοσσός έσπασε στα γόνατα, υπήρχε ως εκ τούτου ένα μέρος όρθιο την εποχή του Φίλωνος, ενώ τα άλλα σπασμένα κομμάτια ήταν στρωμένα κατά γης, όπου έμεναν επί πολλούς αιώνες, διεγείροντας την έκπληξη εκείνων που τα παρατηρούσαν και οι οποίοι μπορούσαν να θαυμάσουν τις εσωτερικές κοιλότητες και το σκελετό του, όσο και την εξωτερική διαμόρφωση και επιφάνειά του».

 

Σε ποιο σημείο ήταν τοποθετημένος ο Κολοσσός;

Ένας δεύτερος, το ίδιο σημαντικός, λόγος για να αρνηθούμε την άποψη για τη θέση και στάση του Κολοσσού κατά Rottiers είναι το θέμα των αναλογιών του αγάλματος, αν αυτό ήταν τοποθετημένο με τα πόδια ανοικτά να ακουμπούν πάνω στους βράχους, όπου αργότερα έκτισαν τον πύργο του Αγίου Μιχαήλ στη μία μεριά και τον πύργο του Αγίου Ιωάννη στην άλλη. Για την άποψη αυτή ο Guerin σημειώνει: «Εντούτοις η γνώμη αυτή δεν μπορεί να αντέξει στην παραμικρότερη εξέταση και με εκπλήττει ότι ο ταξιδιώτης Thevenot μπόρεσε να επαναλάβει έναν παρόμοιο μύθο και να τοποθετήσει έναν κολοσσό ύψους μόνο 7 0 πήχεων στην είσοδο ενός λιμένος, το άνοιγμα του οποίου, όπως αναγνωρίζει ο ίδιος, ξεπερνά τις 50 οργιές είναι στην πραγματικότητα πολύ μεγαλύτερο όπως είπα ήδη, διότι είναι τουλάχιστον 230 μέτρα αλλά και αν ακόμα δεχθούμε ότι δεν ξεπερνούσε τις 50 οργιές ή 150 μέτρα, πώς ένα άγαλμα ύψους 35 μέτρων θα μπορούσε να έχει ένα άνοιγμα σκελετού τέσσερις φορές μεγαλύτερο από το ύψος του, ώστε να μπορέσει να στηρίξει καθένα από τα δύο του πόδια στα δύο άκρα του αγάλματος αυτού; Για να μπορέσει ο Κολοσσός της Ρόδου να έχει καταλάβει τη θέση που τον τοποθετούν ο Thevenot και άλλοι νεότεροι συγγραφείς, θα έπρεπε είτε να ήταν δέκα φορές υψηλότερος από ό,τι τον τοποθετούν οι αρχαίοι, εις τρόπον, ώστε το άνοιγμα το σκελετού του να μπορεί να είναι σε αρμονία με το άνοιγμα του ζαμανιού είτε το άνοιγμα αυτό ήταν πολύ πιο στενό από ό,τι είναι σήμερα. Όμως, δεν διακρίνει κανείς απόλυτα κανένα ίχνος της προκυμαίας που θα χρειαζόταν’ για να τον κάμει στενότερο».

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Τα 7 θαύματα της αρχαιότητας - Ο Κολοσσός της Ρόδου

Είναι φανερό ότι υπάρχει έντονη προβληματική για τον προσδιορισμό της πραγματικής θέσης — και συνακόλουθής στάσης — του αγάλματος. Αφού οι φιλολογικές ενδείξεις αποκλείουν την τοποθέτησή του στις προκυμαίες θα πρέπει να βρισκόταν σε κάποιο εσωτερικό σημείο, τέτοιο, ώστε να χωρά το γιγαντιαίο άγαλμα που είχε πέσει καταγής.

Υπάρχει, άλλωστε, μια επιπρόσθετη μαρτυρία του Φίλωνα, που μας διαβεβαιώνει ότι ο Κολοσσός στηριζόταν πάνω σε μία βάση και όχι σε δύο. Όπως τονίζει «ο καλλιτέχνης άρχισε τοποθετώντας μια βάση από λευκό μάρμαρο και πάνω σ’ αυτή στερέωσε αρχικά τα πόδια του Κολοσσού μέχρι το ύψος των αστραγάλων του».

Η σαφής αυτή δήλωση του Φιλώνα, που δεν μπορούμε να απορρίψουμε, αφού ο συγγραφέας μάλλον είχε προσωπική αντίληψη για τον Κολοσσό, μας αναγκάζει να αναζητήσουμε μίαν άλλη τοποθεσία εγκατάστασής του και να απορρίψουμε την απεικόνιση κατά Rottiers. Επίσης, πρέπει να απορρίψουμε και την άποψη που θέλει τον Κολοσσό να είναι τοποθετημένος στην απεικόνιση κατά Rottiers σε κάποια από τα δύο άλλα λιμάνια της Ρόδου, μικρότερης όμως αξίας, όπως π.χ. στο λιμάνι των γαλερών ή την είσοδο του εσωτερικού αγκυροβολιού του εμπορικού λιμένα. Εγκαταλείπεται, επίσης, η εκδοχή να ήταν τοποθετημένος στην είσοδο της στενής διώρυγας, που συνέδεε τους δύο προηγούμενους λιμένες παλαιότερα μέσω ενός εσωτερικού αγκυροβολίου που σήμερα είναι επιχωματωμένο. Για την τοποθεσία αυτή που προσφέρει πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία, ώστε να είναι αποδεκτή ο Guerin σημειώνει: «Η θέση αυτή μου φαίνεται πιθανή. Καταρχήν το άνοιγμα των σκελών του Κολοσσού ήταν κατ’ αυτόν τον τρόπο σε μια πολύ φυσική σχέση με το ύψος του, στη συνέχεια, εάν ο Κολοσσός αυτός χρησίμευσε σαν φάρος, στη θέση του αυτή θα φώτιζε τους δύο κυριότερους λιμένες της Ρόδου. Κατά τρίτο λόγο θα μπορούσε στην πτώση του, εάν είχε πέσει με το πλευρό, ωστόσο να συντρίβει πάνω στην προκυμαία και να προκαλέσει, έως ότου αφαιρεθούν τα συντρίμμια του από τον Μοραβία, την έκπληξη για την οποία ομιλεί ο Πλίνιος από τον καταπληκτικό όγκο και τις πελώριες διαστάσεις των σπασμένων και μισάνοικτών μελών του».

 

«Η στάση του αγάλματος ήταν προσδιοριστική της τοποθεσίας όπου στήθηκε»

 

Δυστυχώς και αυτή η ιδέα πρέπει να εγκαταλειφθεί, αφού δεν υπάρχει συγκεκριμένη αναφορά ή ανασκαφικές αποδείξεις ή οποιοδήποτε άλλο στοιχείο. Όμως, γίνεται φανερό το γεγονός ότι η στάση του αγάλματος ήταν προσδιοριστική της τοποθεσίας όπου στήθηκε και η μία βάση που αναφέρει ο Φίλων είναι ένα «κλειδί» για την έρευνα. Αυτή η μία βάση έδωσε την ευκαιρία στον Herbert Maryon να υποστηρίξει την άποψη ότι ο Κολοσσός πρέπει να έμοιαζε με έναν κούρο, αναφορικά με τη στάση του, σαν μία γιγάντια όρθια κολόνα. Ο Maryon αποπειράθηκε να απεικονίσει τον Κολοσσό όπως πιθανό να ήταν. Η απεικόνισή του δείχνει το Θεό Ήλιο να στέκεται όρθιος, με τα πόδια ενωμένα, κρατώντας στο αριστερό του χέρι το ακόντιο, ενώ το δεξί του είναι υψωμένο προς τον ουρανό κρατώντας μία δάδα. Σ’ αυτή την απεικόνιση ο θεός είναι γυμνός. Όμως, η απεικόνιση αυτή δημιουργεί την απορία κατά πόσο αφορά κάποιο θεό ή ένα γυμνό αθλητή στεφανωμένο.

Μια αξιόλογη άποψη σχετικά με τη στάση και θέση του Κολοσσού δημοσίευσε ο Ιταλός καθηγητής της Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Ρώμης, Πάολο Μορένο. Σύμφωνα μ’ αυτή, η θέση του Κολοσσού ήταν | στην πραγματικότητα μπροστά από το ιερό του Ήλιου, στους πρόποδες της Ακρόπολης και είχε μια στάση που εναρμονίζεται με όσα αναφέρει ο Φίλων. Την άποψη του Πάολο Μορένο παρουσίασε το περιοδικό «Αρχαιολόγος» και περίληψή της αναδημοσιεύτηκε σε ελληνική εφημερίδα, το σχόλιο της οποίας έγραφε τα εξής:

«Ο Μορένο ξεκίνησε από το γεγονός ότι στο Μουσείο της Ρόδου υπάρχει μια κεραμική κεφαλή του Θεού Ήλιου, που ανάμεσα στα μαλλιά της φαίνονται οι τρύπες όπου προσαρμοζόταν το στεφάνι με τις ακτίνες. Αυτό το κεφάλι είναι ό,τι απομένει από ένα αρχαίο αντίγραφο του Κολοσσού.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Τα 7 θαύματα της αρχαιότητας - Ο Κολοσσός της Ρόδου

Το ίδιο, όμως, κεφάλι ο Μορένο το είχε ξαναδεί. Ήταν το κεφάλι ενός μαρμάρινου αγάλματος που υπάρχει στο Μουσείο της Τσιβιταβέκια. Το άγαλμα, αν και αρκετά κατεστραμμένο, δείχνει καθαρά τη στάση του Κολοσσού. Είναι γυμνός, με τη φαρέτρα στον ώμο, το δεξί χέρι υψωμένο για να κρατάει τον πυρσό, το αριστερό πόδι μπροστά και το δεξί πολύ πίσω και ανασηκωμένο στην άκρη των δακτύλων, πράγμα που προσδίδει στο άγαλμα μια καταπληκτική κίνηση και ελαφράδα».

Την ίδια στάση έχει και το Άγαλμα της Ελευθερίας στη Νέα Υόρκη, με την εξής διαφορά. Στο άγαλμα της Νέας Υόρκης ο μακρύς χιτώνας είναι εκείνος που στηρίζει το άγαλμα στη βάση του, ενώ στον Κολοσσό χρησιμοποιήθηκε μια άλλη τεχνική: το τόξο που κρατάει στο αριστερό του χέρι ο Θεός Ήλιος και που κατευθύνεται προς τη γη, αποτελούσε το γερό στήριγμα του αγάλματος στη βάση του. Όσο για το μήνυμά του, ο Κολοσσός της Ρόδου εξυμνούσε και αυτός την ελευθερία, όπως διαβάζουμε σε μία αρχαία επιγραφή: «Για σένα, ω ήλιε, οι Ροδίτες έχουν στήσει αυτόν τον μπρούντζινο Κολοσσό… Αντιφεγγίζει στη θάλασσα τη λαμπρή φλόγα της ελευθερίας». Το θέμα δεν έχει διαλευκανθεί ακόμη. Τα ιστορικά στοιχεία που έχουμε συγκλίνουν στην άποψη ότι ο Κολοσσός πρέπει να ήταν στημένος κάπου στο εσωτερικό, με αρκετό χώρο στην περιφέρειά του, ώστε να μπορούσε να κατασκευαστεί το ανάχωμα γύρω του, όσο κατασκευαζόταν ο ίδιος, αλλά και να «ξαπλώσει» όταν έσπασε. Κανένας αρχαίος συγγραφέας δεν αναφέρει ότι βρισκόταν μ’ ανοιχτά πόδια πάνω από την είσοδο του λιμένα της Ρόδου.

 

www.lostatlantis.gr

Σχολιάστε

Σχόλια

Δείτε επίσης

Ο Μύθος της Αλκιόνης και οι Αλκυονίδες μέρες

Ο Μύθος της Αλκιόνης και οι Αλκυονίδες μέρες

Inline
Inline